/
Terug naar overzicht

‘Familieportret Lütjens’ van Max Beckmann

Door: Museum Boijmans Van Beuningen

Spring naar fragment...

Duur: 05:13
  • Harlekijn 00:19

    De kleine Annemarie op het schilderij houdt een harlekijn vast en wijst ernaar met haar linkerhand. Deze harlekijn is een fantasie van de kunstenaar. Later, nadat het werk was voltooid, gaf Beckmann Annemarie een echte harlekijn cadeau, die er echter heel anders uitziet dan de harlekijn op het schilderij. Beckmann gebruikte vaak clowns en andere circusfiguren in zijn werk. Hij wilde in zijn kunst de essentie verbeelden, de werkelijkheid achter de zichtbare wereld. De theater- en circusfiguren symboliseren de ‘maskers’ die mensen dragen om hun ware identiteit te verhullen. In het ‘Familieportret Lütjens’ zou de harlekijn wel eens kunnen verwijzen naar de leugens en waanzin van de nationaal socialisten.

  • Ballingschap in Amsterdam 01:43

    In 1937 week Beckmann samen met zijn vrouw uit naar Nederland, nadat zijn werk door de nationaal socialisten tot ‘entartete Kunst’ (verdorven kunst) was verklaard. In Amsterdam vond hij een woning met atelier aan het Rokin. Beckmann was eigenlijk helemaal niet van plan geweest om in Nederland te blijven, maar kon door het uitbreken van de oorlog niet meer weg. De oorlogsjaren waren zwaar; Beckmann kon zijn schilderijen nauwelijks verkopen, voelde zich als Duitser in Nederland geïsoleerd en hij worstelde bovendien met gezondheidsproblemen. Ook na de bevrijding werd het er voor Beckmann niet makkelijker op. Hij moest eerst van de Nederlandse staat een ‘non-enemy’ verklaring krijgen voor hij het land mocht verlaten. Zijn bankrekening werd bevroren en hij mocht niets van zijn bezittingen verkopen. Helmuth Lütjens deelde in deze periode zijn salaris met Beckmann en zijn vrouw. Uiteindelijk mocht Beckmann pas in 1947 Nederland verlaten. Daarna vertrok hij naar Amerika, waar hij in 1950 overleed.

  • Werkwijze 03:12

    Van Max Beckmann zijn maar heel weinig schetsen voor schilderijen bewaard gebleven. Studies zoals die van de familie Lütjens zag Beckmann niet als zelfstandige kunstwerken, maar als werkmateriaal. Meestal vernietigde hij deze tekeningen nadat het schilderij af was. Beckmann schilderde vaak uit het hoofd, of het nu ging om een landschap of om een portret. Hij liet mensen nooit model staan tijdens het schilderen, maar werkte alleen naar een paar studies. Voor het schilderij schetste hij eerst de compositie met potlood of houtskool op het doek, om daarna verder te ‘tekenen’ met verdunde verf. Daaroverheen komen pas de dikkere lagen verf, waar de onderschildering soms doorheen schemert. Als Beckmann tijdens het schilderen nog een bepaald stuk van de compositie wilde veranderde, haalde hij meestal daar alle verf weg tot op de grondering. Van het ‘Familieportret Lütjens’ weten we dat de kunstenaar verf heeft weggeschraapt om delen opnieuw te schilderen.

In januari 2009 verwierf Museum Boijmans Van Beuningen het monumentale schilderij ‘Familieportret Lütjens’ (1944) van de beroemde Duitse schilder Max Beckmann. Het schilderij toont de kunsthandelaar Helmuth Lütjens met zijn vrouw Nelly en dochtertje Annemarie.

In dit interview met museumdirecteur Sjarel Ex vertelt de nu volwassen Annemarie Lütjens over het schilderij en Max Beckmann, die goed bevriend was met haar vader. Sjarel Ex vertelt al in een andere film op ArtTube hoe de aankoop tot stand kwam.

Credits

Camera en editing: Marieke van der Lippe
Geluid: Hans Bouma